Neyi aramak istiyorsunuz?

×
ANASAYFA ETKİNLİK TKV. KÜLTÜR SANAT YAŞAM AYLİN GÜRSOY'LA VIP SOHBETLER AS AKADEMİ AS CLUB AS TV IN ART
KURUMSAL

YAŞAM AYNALARI KONUŞUYOR

PROF. DR. NİLGÜN TURHAN

TÜP BEBEK TEDAVİSİNDEKİ AŞAMALAR NELERDİR, NELER YAPILMAKTADIR, BU AŞAMALARDA KİŞİLERİ NELER BEKLEMEKTEDİR?

Bir yıl korunmasız ilişkiye rağmen gebe kalınamaması durumu kısırlık olarak tanımlanmakla birlikte çiftlerin çoğunda ilk 6 ay içinde gebelik gerçekleşmektedir.  12 ay sonunda hamilelik elde edilemiyorsa doktora başvurulmalıdır. 100 evli çiftin 15’i kısırlık nedeniyle tedaviye ihtiyaç duymaktadır. Kısırlığın %40 – 50’ı kadındaki, %35 – 40’ı nedeni erkekteki problemlerden kaynaklanmaktadır. Çiftlerin %15 – 20’sinde ise herhangi bir sebep tespit edilememektedir.

Adım- İlk muayene ve çift değerlendirmesi

Çiftlerin bir ayda hamile kalabilme şansları yaklaşık % 20-25 dir.  35 yaş altındaki kadınlarda 1 yıl, 35 yaş üzeri kadınlarda 6 ay bekleme süresi sonunda muayene ve gereken araştırmaların yapılması gerekir. Kadındaki en önemli kısırlık sebepleri yumurtlama bozuklukları, endometriozis ve tüplerin hasarlı veya tıkalı olmasıdır. Erkekte görülen kısırlık nedenleri arasında ise sperm sayısının, hareketliliğinin yetersiz olması ve bazı durumlarda da sperm hücrelerinin anormal olması sayılabilir. Araştırmalar sonrası sonra sebebe yönelik olarak yumurtlama tedavisi, aşılama veya tüp bebek tedavisi yöntemlerinden hangisi uygunsa o tedavi planlanır.     

Tüp bebek tedavisine başlanmadan önce anne adayından rahim içinin ve tüplerin incelenmesi amacı ile HSG (Rahim filmi) çekimi istenir. Böylece gebeliğin oluşmasına engel bir durum olması durumunda bunun tüp bebek tedavisine başlanılmadan önce tespit edilmesi mümkün olmakta ve başarısız bir girişim en başından önlenmektedir. Rahim filminin anormal çıkması durumunda öncelikle gebeliği engellen duruma müdahalede bulunulmalıdır. Her şeyin yolunda olması durumunda HSG çekiminden 1 ay sonra tüp bebek tedavisine başlanabilmektedir. Tüpler geçirilmiş enfeksiyon, verem mikrobu (tüberküloz), endometriozis, dış gebelik veya geçirilmiş bir ameliyat sonrası hasara uğrayabilir ve hidrosalpenks denilen içi sıvı dolu kese haline gelebilir. Bu durumda tüp bebek tedavisi öncesi bu içi sıvı dolu tüplerin laparoskopi ile çıkartılması veya rahime açılan kanal ağzının kapatılması gerekir. Rahim filminde rahim iç boşluğunda polip, miyom, perde veya bölme gibi problemler görülürse tüp bebek tedavisi öncesi histeroskopi yöntemi ile cerrahi düzeltmeler yapılır.

Erkeğin değerlendirilmesi semen analizi ile yapılır.  Normal olarak kabul edilen değerler: sperm sayımının mililitrede 15 milyondan fazla, hareketliliğinin %40 ‘nin üstünde ve özel boyama tekniği ile olan Kruger analizine göre yapısal normalliğin en az %4 üzerinde olmasıdır. Sperm analizinin bu değerlerin altında olması halinde ürolojik muayene, hormon analizleri, genetik testler, Doppler ultrason gibi ek testler gerekir. Spermin sayı, hareket veya normal sperm oranının çok düşük olduğu ve tedavi ile düzeltilemeyen durumlarda direk tüp bebek tedavisine başlanır. Hafif sperm bozukluklarında aşılama tedavisi uygulanabilir.

 

Adım- Yumurtalıkları uyarma ve yumurta oluşturma

Yumurtlama tedavisinde çok sayıda yumurta gelişmesini sağlamak için yumurtalıklar iğneler ile uyarılır. İlaçlar ve dozları kişiye ve kullanılan tedavi protokolüne bağlı olarak değişebilir. Tedaviye adet kanamasının ikinci veya üçüncü gününde ultrason muayenesi sonrasında başlanır, belirli aralıklarla kontrole çağrılır. Bu kontrollerde vajinal ultrasonografi yapılarak gelişen yumurtaların sayısı ve büyüklüğü kontrol edilir. Rahmin içini döşeyen endometriumun kalınlaşması da takip edilir. Tedavide amaç yeterli sayıda 17-20 mm çapında yumurtalar elde etmektir.   Tedavi ortalama 10-12 gün sürer. Son olgunlaşmayı sağlamak için human chorionic gonadotropin (hCG) enjeksiyonu yapılır, yaklaşık 32-36 saat sonra yumurtalar toplanacak duruma gelir.


Adım- Yumurta toplama

Yumurta toplanması vajinal ultrason ile yumurtalıklardaki olgunlaşmış yumurtaların iğne aracılığıyla folikülden aspire edilme işlemidir.  Hasta jinekolojik muayene pozisyonunda masaya alınır ve üzeri steril örtüler ile örtülüp vajina temizliği yapıldıktan sonra hafif bir anestezi verilir ve vajinal ultrasona başlanır.  Vajinal ultrason probu üzerinde bulunan kılavuz içinden geçirilen iğne ile yumurtalıklara ulaşılıp her bir folikül içine girilerek folikül sıvısı içinde bulunan yumurta özel bir aspiratör yardımı ile dışarı alınır. Alınan folikül sıvısı laboratuvara verilir, içindeki yumurta hücresi kültür sıvısının içine konarak inkübatöre alınır.  İnkübatör, sıcaklığı 37 C, karbondioksit oranını da % 5-6 düzeyinde sabit tutar. Çapı 17-20 mm arasında olan foliküllerin yaklaşık % 80’inden döllenmeye uygun yumurta elde edilebilmektedir. Bazen folikül sayısı fazla olmasına karşın içlerinde yumurta hücresi beklenenden az çıkabilir. Yumurta toplama işlemi yaklaşık 15-20 dakika sürer. İşlem sonrası hasta dinlenme odasına alınarak bir süre istirahat eder, daha sonra hasta evine gider.

 

Adım- Tüp bebek (IVF) veya mikroenjeksiyon (ICSI) uygulaması

Yumurta toplamı işleminden sonra erkek mastürbasyon yöntemi ile sperm verir. Elde edilen meni özel bir kap içerisine alınır ve sıvılaşması beklenir.   Menisinde canlı sperm bulunmayan erkeklerde cerrahi olarak sperm aranır (TESE yöntemi). Yumurta kültürü ve sperm hazırlanması tamamlandıktan sonra dölleme işlemine geçilir. Mikro-pipetler yardımı ile mikroskop altında sperm Mikroenjeksiyon (ICSI) uygulaması ile yumurtanın içine sperm enjekte edilir. İşlemler ısıtılmış mikroskop ile 200–400 kat büyütme altında ve mikromaniplatör aracılığı ile yapılır.

Mikroenjeksiyon işleminden 16-18 saat sonra mikroskop ile döllenme olup olmadığı kontrol edilir. Döllenen yumurtaya embryo denir. Embryoların inkübatörde bölünmeleri beklenir.  

 

Adım- Embriyo transferi

Embriyolar bölünmeye devam ederken iki hücreli aşamadan 16 hücreli blastomer aşamasına, daha sonra embriyonun ana rahmine tutunmadan önce geldiği en son aşama olan blastokist aşamasına kadar ulaşır. Bu süre yumurta toplanmasından sonra 2-5 gün sürer, en kaliteli olan embryolar seçilerek bu süre içinde transfer edilir.  

Transfer edilecek embriyo sayısına kadının yaşı, daha önceki başarısız tüp bebek denemeleri ve embriyoların kalitesi göz önünde alınarak karar verilir. İkiden fazla sayıda embriyo transfer edildiğinde çoğul gebelik riski artmaktadır.  Çoğul gebeliklerin komplikasyon oranlarının yüksek olması ve erken doğum gibi nedenler ile transfer edilen embriyo sayısı kısıtlanır. Ülkemizde Tüp Bebek Yönetmeliğine göre 35 yaşından genç hastalarda sadece bir embryo transfer edilmesi, 35 yaş üzeri veya ikiden fazla sayıda başarısız tüp bebek denemesi olan hastalarda iki adet embryo transferi gerekmektedir.

Embriyo transferinde jinekolojik muayene pozisyonunda masaya alındıktan sonra embryolar ince bir katater ile rahim içine yerleştirilir.  Embriyo transferi işlemi ağrılı bir işlem değildir, anestezi gerekmez. İşlem sonrası endometriumu desteklemek için progesteron hormonu verilir, bu tedavi gebelik oluşursa 12. gebelik haftasına kadar devam eder.    


Adım (Gebelik testi)

Tüp bebek tedavisinin son aşaması tedavinin başarılı olup olmadığının anlaşıldığı gebelik testidir. Anne ve baba adayının en heyecanlı oldukları dönemdir. 3. Gün embryo transferi yapılanlarda 12. Gün,  5. Gün embryo transferi yapılanlarda 10. Gün Beta-hCG hormonunun kandaki değerleri ölçülerek gebelik testi yapılır. beta-hCG değerlerinden 2 hafta sonra ilk gebelik ultrasonunda rahim içinde gebelik kesesi ve kese içinde kalp atımları olan embryo görülür.

Tüp bebek tedavisi öncesi anne ve baba adaylarının dikkat etmeleri gereken noktalar nelerdir?

Anne ve baba adayları sağlıklı beslenmeli, sigara, alkol ve toksik maddelerden ve bol kafein içeren içeceklerden uzak durmalı, ideal kiloda olmalı, günlük yaşamlarında stresi en az düzeye indirmeli, rastgele ilaç kullanmamalı, genel sağlık durumlarına özen göstermelidirler.  

Tedavi süresinde muayene ve kontrollerine randevu saatlerine özen göstererek gitmeli, doktorlarının önerilerini ve verdiği tedavileri aksatılmadan ve düzenli olarak yerine getirilmelidirler. Önceki tedavileri hakkında tüm bilgileri eksiksiz olarak doktorlarına iletilmeleri tedavinin daha başarılı sonuçlanmasına yardımcı olacaktır.


Tüp bebek tedavisinde bu adımlar dışında başka işlemler de var mıdır?

Preimplantasyon Genetik Tanı:

Preimplantasyon Genetik Tanı-PGT ileri anne yaşı, tek gen hastalıkları, tekrarlayan erken gebelik kayıpları, şiddetli erkek faktörü, anomalili bebek doğurma öyküsü,  ailesinde genetik hastalıkları olan çiftlerin veya uygulanan tedavilere cevap vermemiş kısır çiftlerin sağlıklı bebeğe kavuşmalarını sağlayan bir genetik tanı yöntemidir. Anne adayının rahmine seçilmiş sağlıklı embriyoların transfer edilmesine imkan tanımaktadır. Bu sayede genetik bozukluğu olan çocuğa sahip olma riski yüksek olan çiftler için hamilelik en başından kontrol altına alınmış olur.   

Tüp bebekte sağlıklı bebeğe kavuşamamanın  başlıca sebeplerinden biri kromozom anomalisi sonucu oluşan düşüklerdir. Bu nedenle PGT özellikle ileri yaş anne adaylarına önerilmektedir. Ülkemizde özellikle Akdeniz bölgesi olmak üzere yaygın olarak görülen talassemi ve orak hücreli anemi hastalıklarının PGT ile gebelik öncesi tanısı da yapılabilmektedir.     


Embriyo Dondurma (Embriyo Kriyoprezervasyonu)

Tüp Bebek tedavilerinde sağlıklı bir veya iki embriyo rahim içine transfer edildikten sonra arta kalan diğer sağlıklı embriyolar dondurularak saklanır. Tüp bebek tedavisinde gebelik gerçekleşmezse, gebelik düşükle sonuçlanırsa veya doğumdan sonra tekrar bir çocuk istenirse dondurulan embriyolar çözülüp rahime yerleştirilerek gebelik sağlanabilir. Bu yöntemde yumurta geliştirmek için hormon ilaçlarının verilmesi aşaması atlanacağından maliyet ve tedaviye ayrılan zamanın azalması da çiftlere kolaylık sağlamaktadır.


Sperm Dondurma (Sperm Kriyoprezervasyonu)

Sperm hücreleri dondurularak saklanabilir ve istenildiğinde çözülerek yardımcı üreme tekniklerinde kullanılabilir. Dondurma işleminde,   kriyoprotektan adı verilen solüsyonlar içerisinde spermler sıvı azot tanklarında (-196 ̊C) saklanır. Dondurulmuş çözülmüş hareketli spermler ile yapılan mikroenjeksiyon sonrasında döllenme ve gebelik oranları olumsuz etkilenmemektedir.


Yumurta Dondurma

Kadınlar eğitim, kariyer, sosyal ve ekonomik şartların uygun olmayışı gibi nedenlerle evliliği veya çocuk sahibi olmayı ertelemektedirler. Kadının yaşı ilerledikçe yumurtalık rezervi azalmakta, yumurtaların kaliteleri bozulmaktadır. Yumurtalar dondurulup saklandığında bu kadınlar daha ileri yıllarda çocuk sahibi olabilme şanslarını koruyabileceklerdir. Yumurtaların dondurularak saklanma işleminin erken yaşta yapılması yumurta kalitesinin ve sayısının fazla olmasını sağlar.

Bazı tıbbi nedenlerle genç kadınların yumurtalık reservleri azalabilir veya yumurtalık dokuları hasar görebilir. Bunlar: Ailede erken menopoz öyküsü (anne ve kız kardeşte), ailevi meme kanseri öyküsü, endometriozis varlığı, bazı genetik hastalıklar: Turner Sendromu, Frajil-X sendromu, Musküler distrofi , BRCA-1 taşıyıcılığı, sigara, kemoterapi, radyoterapi gibi durumlardır.  

Yumurta dondurma işlemine tüp bebek tedavilerinde olduğu gibi adet kanamasının 2. Günü yumurta geliştirici iğnelerle başlanır, yaklaşık 10-12 gün kadar sonra yumurtalar vajinal ultrason ile toplanır.  Laboratuvarda hızlı dondurma yöntemi ile (vitrifikasyon) dondurularak -196 derecede sıvı azot tanklarında saklanır. Gebelik istendiği zaman bu yumurtalar çözülerek tüp bebek işlemleri uygulanır.

 

Sonuç olarak tüp bebek tedavilerinde istenilen sonuç sağlıklı bebeğinizi evinize götürmektir. Çoğu kez ilk tedavide gebelik elde edilmekle birlikte bazen tekrarlayan denemeler gerekebilir. Tedaviye başlamadan önce gebeliğe engel olabilecek tüm ruhsal ve bedensel sağlık problemlerinin tespit edilerek düzeltilmesi ve gebe kalmanın önündeki engellerin kaldırılması önemlidir.

 Bebeğinize kavuşmanız için teknik şartlar ve yenilikler her geçen gün giderek iyileşmektedir ve günümüzde tüp bebek merkezlerinin hemen çoğu benzer şekilde bu imkanları sunmaktadırlar. Bu zorlu süreçte güvenli mutlu sona ulaşmanız için tedavinizi yürütecek en iyi kadın doğum doktorunu seçerken dikkat edeceğiniz önemli noktalar size yeterince zaman ayırarak ayrıntılı olarak tüm tıbbi ve psikolojik problemleriniz ile ilgilenmesi, tüm aşamalarda yanınızda olması ve deneyimli bir hekim olmasıdır.

SOSYAL MEDYA